Je agenda zit vol. Een collega vraagt of je nog ergens naar kunt kijken. Je leidinggevende heeft een extra opdracht en iemand uit je team wil dringend met je overleggen. Je weet dat je eigenlijk geen ruimte hebt. Toch zeg je ja. Niet omdat je de tijd hebt. Maar omdat nee zeggen ongemakkelijk voelt. Misschien wil je niet onbehulpzaam overkomen. Misschien ben je bang iemand teleur te stellen. Of denk je dat een goede professional flexibel en beschikbaar hoort te zijn.

Het gevolg is dat je opnieuw over je eigen grens gaat. En aan het einde van de dag ben jij degene die met het extra werk, de spanning en de vermoeidheid blijft zitten.

Waarom grenzen stellen zo moeilijk kan zijn

Grenzen stellen lijkt op papier eenvoudig. Je kijkt wat haalbaar is en spreekt dat uit. In de praktijk komt er vaak veel meer bij kijken. Gedachten die kunnen opspelen zijn:

• “Wat zullen ze van mij vinden?”
• “Misschien stel ik me aan.”
• “Een ander heeft het ook druk.”
• “Ik kan dit beter zelf even oplossen.”
• “Straks vinden ze mij niet betrokken genoeg.”

Daardoor wordt grenzen stellen geen praktische keuze, maar een emotioneel dilemma. Je kiest niet alleen tussen ja en nee. Je kiest in jouw beleving ook tussen aardig of lastig zijn, betrokken of egoïstisch zijn en sterk of zwak zijn.

Geen grenzen stellen lijkt vriendelijk, maar heeft een prijs

Veel professionals denken dat ze behulpzaam zijn door steeds beschikbaar te blijven. Maar wanneer je te vaak over je eigen grens gaat, verandert er iets. Je wordt sneller geïrriteerd. Je hebt minder geduld. Je werk kost steeds meer energie. En je begint anderen misschien kwalijk te nemen dat ze zoveel van je vragen. Terwijl zij vaak niet eens weten dat jouw grens al lang bereikt is.

Een grens die je niet uitspreekt, kan een ander ook niet respecteren.

Grenzen stellen is iets anders dan een muur bouwen

Sommige mensen reageren op overbelasting door zich volledig terug te trekken. Ze beantwoorden berichten niet meer, vermijden gesprekken of worden ineens heel stellig. Dat lijkt op grenzen stellen, maar is vaak eerder een vorm van afsluiten. Een gezonde grens is geen muur. Een muur houdt alles buiten. Een grens maakt duidelijk wat wel en niet bij jou past, terwijl contact mogelijk blijft.

Je kunt dus duidelijk zijn zonder afstandelijk te worden. Je kunt nee zeggen zonder iemand af te wijzen. En je kunt jezelf beschermen zonder jezelf buiten te sluiten.

Waarom schuldgevoel ontstaat wanneer je nee zegt

Schuldgevoel betekent niet automatisch dat je iets verkeerd doet. Het kan ook betekenen dat je iets anders doet dan je gewend bent. Wanneer je jarenlang hebt geleerd om rekening te houden met anderen, kan voor jezelf kiezen onveilig of egoïstisch voelen. Onder dat schuldgevoel liggen vaak overtuigingen zoals:

• “Ik moet klaarstaan voor anderen.”
• “Ik mag niemand teleurstellen.”
• “Mijn waarde zit in wat ik voor anderen doe.”
• “Ik moet het aankunnen.”
• “Nee zeggen veroorzaakt gedoe.”

Zolang deze overtuigingen jouw keuzes sturen, blijf je ja zeggen terwijl je nee voelt.

Hoe dit patroon op het werk zichtbaar wordt

Moeite met grenzen stellen kan zich op verschillende manieren uiten. Je neemt werk van collega’s over. Je reageert buiten werktijd op berichten. Je accepteert deadlines die eigenlijk niet realistisch zijn. Je blijft langer doorwerken om niemand teleur te stellen. Of je voelt je verantwoordelijk voor problemen die niet volledig van jou zijn.

Bij leidinggevenden speelt dit vaak nog sterker. Zij willen beschikbaar zijn voor hun team en voelen zich verantwoordelijk voor het resultaat én het welzijn van anderen. Maar betrokken leiderschap betekent niet dat je alles zelf moet dragen.

Jezelf buiten sluiten

Je wilt voorkomen dat je iedereen voortdurend zonder uitzondering buitensluit, lijkt mij. En je wilt je neiging om met anderen samen te smelten beheersen. Het zou prettig zijn om geen grenzen te stellen maar het gaat lang niet altijd goed. Je verliest de zeggenschap over jezelf.

Hoe stel je grenzen zonder schuldgevoel?

Grenzen stellen begint met het herkennen van je eigen signalen. Vaak merk je al vroeg dat iets te veel wordt. Bijvoorbeeld door:

• onrust;
• irritatie;
• spanning in je lichaam;
• vermoeidheid;
• uitstelgedrag;
• steeds minder plezier in je werk.

Wacht niet totdat je volledig bent uitgeput. Gebruik die signalen als informatie.

Grenzen stellen bij prikkels en overbelasting

Niet alleen verzoeken van anderen kunnen je grens overschrijden. Ook geluid, drukte, vergaderingen, voortdurende meldingen en gebrek aan hersteltijd kunnen veel energie kosten. Zeker wanneer je gevoelig bent voor prikkels, is het belangrijk om bewust te kiezen wat je binnenlaat. Dat betekent niet dat je jezelf volledig moet afsluiten.

Je kunt bijvoorbeeld:

• notificaties uitschakelen tijdens geconcentreerd werk;
• rustige werkblokken plannen;
• afspraken spreiden;
• na intensieve gesprekken hersteltijd nemen;
• duidelijk communiceren wanneer je niet bereikbaar bent.

Voor meer achtergrond over hoogsensitiviteit kan in deze alinea een link worden opgenomen naar de bestaande pagina of blog over HSP en omgaan met prikkels.

Oefening

Elaine Aron heeft een oefening opgenomen om te leren grenzen te stellen in haar boek “Hoog Sensitieve Personen”. Ik doe deze oefening regelmatig op geluiden die mijn functioneren belemmeren;

1. Ga naast de radio zitten.
2. Stel je voor dat je een grens om je heen trekt. Bijvoorbeeld licht, of energie of de aanwezigheid van iemand die je vertrouwt en die je beschermt, die alles buiten houdt wat jij niet wilt.
3. Zet dan de radio aan, maar sluit de radioboodschap buiten.
4. Je zult waarschijnlijk nog steeds de woorden horen, maar weigert ze te laten doordringen.
5. Zet na een poosje de radio uit en denk na over wat je hebt ervaren.
6. Kon je jezelf toestemming geven om de uitzending buiten te sluiten?
7. Kon je die grens voelen?
8. Zo niet, oefen dan op een ander moment opnieuw.
9. Je wordt er vanzelf beter in.

Lees meer over:

• Stress & overbelasting
• Burn-out begeleiding
• Coaching voor professionals
• Coaching voor leidinggevenden
• Leiderschap & verantwoordelijkheid

‍

Zit je als professional of leidinggevende in een spagaat? Je blijft functioneren, maar merkt dat de mentale druk toeneemt en je balans verliest.

Misschien weet je wat je anders wilt doen, maar lukt het niet om het patroon blijvend te doorbreken. Bij Wutah help ik je om de onderliggende oorzaak te onderzoeken en weer meer rust, stevigheid en regie te ervaren.

Laat je gegevens achter via het contactformulier. Dan neem ik contact met je op voor een vrijblijvende kennismaking.

Ik ben Walter Keyner, coach voor professionals en leidinggevenden bij Wutah in Gouda. Ik combineer ruim dertig jaar organisatie- en leiderschapservaring met coaching en therapeutische verdieping.